نقش سیستم بانکی

نقش سيستم بانكي در تامين اعتباري توليد و سرمايه گذاري

محمد طبیبیان

14 ارديبهشت ١٣٩٤

این مقاله در دومین کنفرانس ایکوبیگ (صنعت بانکداری و اقتصاد جهانی) در شهریور ماه 1393 ارائه شده و با توجه به مباحث موجود در مورد سیاست پولی در کشور با اجازه دبیرخانه همایش در اینجا ارانه می شود. نسخه پی دی اف مقاله از بخش پایانی چکیده قابل بار برداری است.

 

 

چکیده

 

هر گاه صحبت از نقش نظام بانكي در تامين منابع بخش های توليدی مي شود معمولا تصور متعارف اين است كه بانك ها منابع بي حد وحسابي را در اختيار دارند و مي توانند مشكلات بنگاهاي اقتصادي را از طریق تامین اعتبار ارزان قیمت مرتفع نمايند. رویکرد مزبور یک برچسب یا تابلوی رایج نیز به دست آورده که " ضرورت رفع مشکل کمبود نقدینگی بخش تولید " است. اين تصور که مشکلی به نام کمبود نقدینگی بخش تولید وجود دارد و راه حل آن نیز تامین اعتبارات ارزان قیمت سیستم بانکی است، نه تنها در سطح جامعه بلكه در بين دولتمردان نيز رواج داشته و به همين دليل نيز از طريق تصميم هاي سياسي طی ده ها سال پیگیری و اعمال شده است. علیرغم اينكه اجرائی کردن این تصور سبب تزریق منابع بانکی طی ده ها سال و افزايش مانده اعتبارت بانك ها به صورت مستمر شده، ليكن با توجه به شواهد آماری تاثير اين شیوه بر رفع مشكلات بنگاهاي اقتصادي نيز قابل ترديد است. در این مقاله سعی می شود دلائل این عدم توفیق بررسی شود. نکته قابل توجه این است که مسئله ای که تحت عنوان کمبود نقدینگی در بخش تولید رایج شده، در واقع یک مسئله نبوده و چند گروه از مسئال مختلف و با ریشه های متنوع است. در این گزارش ابتدا سعی می شود به این پرسش پاسخ داده شود که آیا با توجه به روند متغییر های پولی می توان نتیجه گرفت که در واقع  نظام بانکی در تزریق منابع اعتباری به اقتصاد کشور دچار کوتاهی بوده است ؟ این مطلب در بخش دوم گزارش مورد توجه قرار می گیرد.

مسئله کمبود نقدینگی بخش ها در درجه نخست ناشی از ضعف ورودی نقدینگی به بخش ها به صورت جریان درآمدی مستمر و قابل اتکاء ناشی از فعالیت تولیدی و اقتصادی بنگاه ها است، یا به زبان دیگر ضعف ناشی از شرایط عمومی کار کرد بنگاه های اقتصادی.  عامل اصلی کمبود نقدینگی آن ها است. ضروری است توجه داشته باشیم که که نظام بانکی یک جزء از کل نظام اقتصادی است و جدا از ویژگی ها و ظرفیت های در آمد زائی دیگر بخش های اقتصاد کشور، نمی تواند کارکرد موثری داشته باشد. بخش های تولیدی با مشکلات مدیریتی، عدم دسترسی به بازار های جهانی، عدم تعادل در بازار های داخلی، رقابت غیر منصفانه با واردات، مشکلات ابهام در حقوق مالکیت، مشکلات مربوط به قوانین، و مشکلات نیروی انسانی روبرو هستند. مجموع شرایطی که بنگاه ها با آن رو برو هستند تحت عنوان ضعف شایانی یا شایستگی برای جذب اعتبار مطرح می شود.  به این معنی که  مادام که از طریق حل مشکلات مختلف جریان پایدار و سالم بلند مدت از درآمد و سود برای بخش های تولیدی قابل تصور نباشد، تزریق منبابع بانکی به جز ایجاد مشکلات جدید تصاعدی در زمان های بعد، برای بنگاه ها و بانک ها، نتایج دیگری نخواهد داشت. این مطلب در بخش سوم گزارش مورد توجه قرار می گیرد. در چنین شرایطی تزریق منابع بانکی ممکن است به حل مشکلات آنی صاحبان، مدیران و کار کنان این بخش ها کمک کند، لیکن به حل مشکل بنگاه ها کمکی نمی کند و بلکه به تدریج مشکلات انباشت بدهی ها را به همراه خواهد داشت. در این مقاله از طریق بررسی جزئیات برخی آمار های موجود سعی می شود ابعاد مسائل بخش تولید مورد بررسی قرار گیرد.

سیستم بانکی نیز خود از بنگاه هائی تشکیل شده که از گرفتاری های سایر افراد حقوقی، مانند تخلیه منابع و ریسک های تحمیلی ناشی از محیط اقتصادی پیرامونی در رنج هستند.  مازاد بر آن فشار های مضاعفی بر سیستم بانکی برای حل مشکلات دیگر بنگاه ها وارد می شده که ساختار نا مناسبی را در شرایط مالی سیستم بانکی ایجاد کرده است. برای مثال معوقه های انباشت شده از یک طرف ادامه کار با مشتریانی که چندان خوش حساب نبوده اند را اجتناب ناپذیر نموده و از طرف دیگر منابع آزاد ناچیزی را برای بانک ها باقی گذاشته تا به مدد آن برای سایر فعالیت های اقتصادی اعتبار فراهم نمایند. به زبان دیگر بانک ها با ریسک های مختلفی در فعالیت های خود روبرو بوده اند که نحوه اریابی این ریسک ها و تخصیص آن پیوسته نا مشخص باقیمانده است. خصوصاً چگونگی پوشش ریسک های ناشی از اعتبارات تکلیفی و چگونگی جبران این هزینه ها پیوسته مورد چشم پوشی قرار داشته است. این مطلب در بخش چهارم مورد توجه قرار گرفته است.

 طبعآ سیستم بانکی می تواند به عنوان یک محور رفع مشکلات اقتصادی مورد توجه باشد. لیکن این امر ضرورتاً نیازمند یک برنامه چند وجهی است که در آن رفع مشکلات نظام بانکی و قدرت آفرینی در بانک ها، همراه با رفع مشکلات دیگر بخشهای اقتصادی و قدرت آفرینی در واحد های تولیدی نیز به عنوان اجزاء جدا نشدنی مراحل کار مورد توجه قرار گیرد نسخه پی دی اف.

 


Comments